T7, 06 / 2020 8:57 chiều | htpt

Tọa lạc trên quần thể núi Các, thuộc xã Định Hải, huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa, chùa Am Các là một ngôi chùa cổ có niên đại cách đây cả chục thế kỷ. Trải qua sự biến động của tự nhiên, lịch sử, xã hội, chùa đã bị phá dỡ. Người ta chỉ còn tìm thấy nền móng cùng những tượng Phật, bát hương, bát sen, đá kê, ngói lợp còn sót lại để xác định sự tồn tại và niên đại của chùa. Trên cơ sơ cứng tích còn lưu lại, chùa đã được phục dựng, dẫu còn rất đơn sơ.

Từ quốc lộ 1A, theo hướng Bắc – Nam, đến địa phận Tĩnh Gia, rẽ về phía tây, theo cao tốc Nghi Sơn – Thọ Xuân chừng 3km, vượt qua cây cầu Khe Hao là đến chân núi Các, bắt đầu con đường dốc lên vị trí tọa lạc của Chùa Am Các. Được biết, núi các là một quần thể bao gồm chín đỉnh núi, với một thảm thực vật phong phú, sinh thái ôn hòa. Trước đây, khi mới được phát hiện và tu tạo ở giai đoạn đầu, đường lên núi rất khó khăn, chỉ là những đoạn đường mòn do người dân đi rừng tạo ra, đường trơn trượt, lầy lội, rất khó có thể di chuyển bằng xe cơ giới. Phần lớn khách thập phương chỉ có thể lên chùa bái phật bằng cách đi bộ, kèm theo gậy chống trượt. trải qua thời gian cùng với công đức của Tăng ni, Phật tử xa gần, giờ đây con đường hành hương bái Phật trên đỉnh Am Các đã được cải thiện rất nhiều. Chùa cũng đã được trùng tu và tôn tạo lại, bao gồm quần thể năm hạng mục thờ tự: chùa Trình, chùa Hạ, chùa Trung, chùa Thượng và đền Mẫu.

Chùa Hạ - Công trình trung Tâm trong quần thể Am Các cổ tự

Quần thể Am Các cổ tự tọa lạc ở độ cao gần một nghìn mét so với mặt nước biển. Trên suốt chặng đường hành hương về Am Các, khách thập phương sẽ có cơ hội tạm thời rũ bỏ bon chen, tìm lại thăng bằng cho cuộc sống trần gian vốn dĩ quá nhiều những hỉ, nộ, ái, ố, bởi cảnh sắc hùng vĩ mà khồn kém phần thơ mộng của nơi này. Vượt chừng 4km đường núi, qua giếng cổ và chùa Trình, chúng ta sẽ được tiếp cận chùa Hạ, công trình chính, trung tâm của quần thể chùa Am Các, nơi thờ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Chùa Hạ khiêm tốn trầm mặc, ẩn mình giữa non ngàn, núi biếc. Lưng chùa tựa vào núi, mặt hướng về phía Đông Nam, nơi có hồ Hao Hao dưới chân núi Các quanh năm quanh năm xanh mát. Tại đây, khách thập phương sẽ có cơ hội chiêm bái tượng Phật Thích Ca Mâu Ni được tạc bằng đá, mang một vẻ cổ xưa, huyền bí. Từ đây, khách thập phương sẽ men theo đường mòn thăm bái các hạng mục khác như chùa Trung, chùa Thượng, hay chùa Mẫu. Chùa Thượng cũng là công trình cao nhất, nằm trên đỉnh núi các. Từ đây có thể quan sát ra bốn phương để thấy vùng đất Tĩnh Gia đang trở mình thay đổi. Trở về chùa Mẫu, chúng ta lại được đắm mình vào một không gian trầm mặc, linh thiêng giữa non ngàn núi biếc.

Chùa Thượng – công trình cao nhất, nằm trên đỉnh Núi Các, từ đây có thể quan sát toàn cảnh cả vùng Nam Tĩnh Gia

Tháp chuông trên chùa Thượng

Theo những nghiên cứu mới nhất cho thấy, chùa Am các được xây dựng, mở rộng và tồn tại từ các triều đại Lý, Trần, Lê, do Quốc sư Khuông Việt (Ngô Chân Lưu, Sinh 933- 1011), là người có công khởi dựng để truyền bá Phật giáo ở vùng đất Ngọc Sơn quê hương ông (Tĩnh Gia ngày nay). Ông là một người uyên thâm, lỗi lạc, tinh thông Phật giáo, cũng là người đầu tiên được giữ chức Tăng thống trong lịch sử phật giáo Việt Nam, do vua Đinh Thiên Hoàng ban năm 969, khi đó ông mới 36 tuổi. Đến năm 971, ông được phong pháp hiệu Khuông Việt – là người tu hành, tu sửa, chấn hưng Phật giáo Việt Nam. Với trình độ uyên thâm của mình, sự lựa chọn ví trí khởi dựng chùa tại lưng núi Các chắc chắn không phải là ngẫu nhiên, tuy nhiên cho đến bây giờ, chưa có ai lý giả được sự lựa chọn này của Quốc Sư Khuông việt. Mặc dù có niên đại hàng nghìn năm, nhưng trải qua những biến động của lịch sử, tự nhiên và xã hội, ngôi chùa cổ này đã bị phá dỡ.

Tượng Phật Thích Ca Mâu Ni được tạc bằng đá

Bát sen đá – di vật của chùa cổ còn sót lại

Ngày nay, chúng ta dựa trên những vết tích còn sót lại để xác định niên đại lịch sử và trên cơ sở đó để phục dựng lại chùa, phục vụ tín ngưỡng Phật giáo của người dân bản địa và du khách thập phương. Ngoài những di vật được tập trung tại chùa Hạ, trên suốt chặng đường hành hương lên chùa, khách thập phương còn có thể chiêm bái những tảng đá mang hình thù như những cái chuông, cái mõ. Tương truyền đó là những vật thiêng của chùa cổ còn sót lại. Theo lời kể của một người dân địa phương từng là bộ đội đóng quân trên núi Các, thì trong quần thể chùa cổ còn có một cái ao chùa rất rộng, không hẹp như hiện trạng chúng ta nhìn thấy, khoảng chừng 500m2. Mé trên ao chùa có rất nhiều quýt, không biết được trồng từ khi nào, nhưng đó là chiến lợi phẩm của bộ đội ta lúc bấy giờ. Và còn rất nhiều các câu chuyện hư thực khác xung quang ngôi chà cổ này, làm cho Am Các Cổ Tự vốn đã huyền bí lại càng trở nên u tịch hơn.

Hiện nay, quần thể chùa Am Các được phục dựng có thể có kiến trúc khác so với sự tồn tại của chùa cổ, nhưng những vết tích còn lưu lại là những minh chứng rõ ràng nhất, khẳng định giá trị lịch sử của chùa Am Các trong dòng chảy lịch sử phật giáo Việt Nam.

Hoàng Ngọc

.
Bài viết cùng chuyên mục