CN, 11 / 2018 12:27 chiều | htpt

Nhân kỷ niệm 320 Sài Gòn – Gia Định – TPHCM; 45 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt – Pháp, sáng 4-11, tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, UBND TP.HCM phối hợp Bộ Nội vụ, Tổng Lãnh sự quán Pháp tại TP.HCM tổ chức khai mạc triển lãm dấu ấn kiến trúc Pháp ở Sài Gòn – TPHCM. Đến dự có Phó Chủ tịch UBND TP Trần Vĩnh Tuyến; Tổng Lãnh sự Pháp tại TPHCM Vincent Floreani.

Triển lãm giới thiệu gần 300 tài liệu và hình ảnh được lưu trữ tại Cục Văn thư và Lưu trữ quốc gia Việt Nam và Cộng hòa Pháp. Trong đó có nhiều tài liệu lần đầu tiên được giới thiệu đến công chúng về quá trình lịch sử hình thành vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định - TPHCM từ khi Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lý, thiết lập chủ quyền Đại Việt ở vùng đất phía Nam (năm 1868) cho đến năm 1945.

Triển lãm cũng giới thiệu nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu do chính quyền thuộc địa Pháp xây dựng tại Sài Gòn trong nửa cuối thế kỷ XIX, nửa đầu thế kỷ XX mà nay đã trở thành di sản kiến trúc của TP.HCM như: Tòa Thị chính thời Pháp thuộc (nay là UBND TP.HCM), Bưu điện Thành phố, Nhà thờ Đức Bà…

Nhiều bạn trẻ hôm nay cảm thấy thú vị khi đến xem triển lãm để biết thêm về hệ thống giao thông công cộng nội đô Sài Gòn hình thành từ những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ XIX. Trong những năm đầu, do chưa xây dựng nhà máy điện, người Pháp sử dụng các đầu tàu hơi nước, kéo 1-2 toa tàu, gọi là Tramways, làm phương tiện giao thông công cộng. Qua đầu thế kỷ XX, sau khi xây dựng và đưa vào sử dụng nhà máy điện Chợ Quán (năm 1896), người Pháp triển khai việc điện hóa hệ thống đường sắt nội đô. Năm 1923, tuyến xe điện đầu được đưa vào khai thác, từ đó định hình hệ thống xe điện ở Sài Gòn.

Tuyến cột cờ Thủ Ngữ - Chợ Lớn với chiều dài khoảng 14km là tuyến xe điện đầu tiên tại Sài Gòn. Từ tuyến đầu tiên, đến năm 1937, mạng lưới xe điện Sài Gòn với hệ thống nhà ga trải rộng khắp Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định và vùng phụ cận, tổng chiều dài hơn 75km.

Xe điện hình dáng thon gọn, đầu xe có cần bằng thép cao khoảng 2m hình chữ U lật ngược. Khi chạy, cần rà theo đường dây điện chạy dọc theo đường ray, làm tia lửa xẹt ra. Xe điện chạy khá chậm, có thể chạy theo nhảy lên. Hành khách đi xe điện chủ yếu là giới bình dân.

Trong ảnh là bản vẽ vị trí nhà ga xe điện Catinat năm 1937.

Tại triển lãm, giới trẻ còn biết được vào ngày 27-12-1881, tuyến xe lửa Sài Gòn – Chợ Lớn được đưa vào vận hành, trở thành tuyến xe lửa đầu tiên của Sài Gòn, cũng là đầu tiên ở Đông Dương. Trạm xe lửa Sài Gòn đầu tiên nằm ở đầu đường Rue de Canton (Hàm Nghi ngày nay), đến năm 1915, trạm xe lửa Sài Gòn được rời về gần chợ Bến Thành (khu vực công viên 23-9 ngày nay).

Tuyến Sài Gòn – Chợ Lớn khởi hành từ bến Bạch Đằng, góc sông Sài Gòn – kênh Tàu Hủ, chạy dọc bến Chương Dương đến đường Nemésis (Phó Đức Chính), qua đường Marchaise (Ký Con) đến Route haute de Cholon (Nguyễn Trãi) đi vào Chợ Lớn. Tuyến Sài Gòn – Chợ Lớn có các trạm Sài Gòn, MacMahon, Chợ Đũi và Chợ Lớn. Hàng ngày, chuyến đầu tiên khởi hành vào 5 giờ 40 phút sáng và cứ 20 phút có một chuyến. Giá vé toàn tuyến là 10 xu (10 cắc).

Ngày 27-7-1889, chính quyền thuộc địa Pháp ban hành nghị định thành lập tuyến xe lửa Sài Gòn – Gò Vấp, giao công ty Compagnie des tramways de l’Indo-chine đặc quyền xây dựng và thương mại trong 20 năm. Năm 1895-1896, đoạn xe lửa Sài Gon – Đa Kao (Gia Định) đi vào hoạt động. Năm 1904, tuyến Sài Gòn – Gò Vấp kéo dài đến Hóc Môn và đến năm 1913 thì nối đến Lái Thiêu.

Trong ảnh là Cáo thị ngày 30-12-1904 của Thống đốc Nam kỳ về việc trưng dựng đất để mở rộng ga xe lửa.

Từ đầu thế kỷ XX, với việc điện hóa đường sắt để xây dựng hệ thống xe điện nội đô Sài Gòn, hệ thống xe lửa Sài Gòn dần mất vai trò. Và đến nay, cùng với mạng lưới xe điện, hệ thống xe lửa nội đô Sài Gòn đã hoàn toàn biến mất.

Triển lãm diễn ra đến hết ngày 24-11 tại phố đi bộ Nguyễn Huệ.

  Khắc Dzũng

 

.
Bài viết cùng chuyên mục