T5, 03 / 2017 10:28 chiều | htpt

I. MỞ ĐẦU
Thực tập sư phạm là một hoạt động nằm trong chương trình môn học của sinh viên sư phạm, hoạt động này nhằm giúp sinh viên được trải nghiệm thực tế, vận dụng các kiến thức đã được học ở trường đại học về giảng dạy, quản lý học sinh ở trường phổ thông. Sinh viên được cọ xát với môi trường sư phạm thực thụ, củng cố, mở rộng những tri thức, kỹ năng đã được tích lũy; hình thành và phát triển những tri thức, kỹ năng mới theo yêu cầu của trường phổ thông, nâng cao hứng thú, tình cảm, trách nhiệm đối với nghề. Bản chất của quá trình giáo dục này là tổ chức tái hiện lại toàn bộ cuộc sống, học tập, hoạt động của học sinh, tạo điều kiện thuận lợi tối ưu để tiềm năng của học sinh được phát triển dưới sự giáo dục của giáo viên chủ nhiệm. Nhận thức từ yêu cầu này, bài viết đề cập đến vấn đề “Công tác làm giáo viên chủ nhiệm cho sinh viên thực tập sư phạm ”.
II. NỘI DUNG
1. Nội dung của công tác giáo viên chủ nhiệm
- Nghiên cứu nắm vững đường lối quan điểm, lí luận giáo dục để vận dụng vào công tác chủ nhiệm lớp. Đặc biệt cần nắm vững phương pháp, nghệ thuật sư phạm. Ví dụ: các yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển nhân cách; vai trò của giáo dục, hoạt động; mối quan hệ giữa thầy giáo và học sinh; … Đó là những lí luận cơ bản mà người giáo viên chủ nhiệm cần phải hiểu và nắm vững.
-.Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa Hiệu trưởng (Ban giám hiệu), giữa các tổ chức trong trường, giữa các giáo viên bộ môn với tập thể học sinh lớp chủ nhiệm. Giáo viên chủ nhiệm có trách nhiệm truyền đạt tới học sinh của lớp chủ nhiệm tất cả yêu cầu, kế hoạch giáo dục của nhà trường tới tập thể và từng học sinh của lớp chủ nhiệm.
- Nắm vững mục tiêu giáo dục nói chung, mục tiêu lớp học, kế hoạch, nhiệm vụ, giáo dục, dạy học của từng năm học nói riêng. Giáo viên phải nghiên cứu để hiểu những yêu cầu giáo dục của nhà trường, trên cơ sở ấy vận dụng cụ thể hóa vào tình hình của lớp chủ nhiệm.
- Có kế hoạch nghiên cứu đặc điểm gia đình và từng học sinh của lớp chủ nhiệm, biết phân loại học sinh theo các đặc điểm để có giải pháp tác động phù hợp. Nghiên cứu để hiểu gia đình là tìm hiểu về đặc điểm trình độ, tâm lý của cha mẹ học sinh, sự quan tâm của cha mẹ đối với con cái, phương pháp giáo dục của cha mẹ đối với con của họ trong gia đình.
Công việc tìm hiểu hoàn cảnh của học sinh, trước hết nhằm kết hợp trong giáo dục học sinh của lớp, mặt khác hiểu thêm nguyên nhân, những yếu tố tích cực hoặc tiêu cực, những thuận lợi hoặc khó khăn tác động đến học sinh để có giải pháp giáo dục. Nội dung nghiên cứu về học sinh bao gồm: sức khỏe, năng lực phát triển trí tuệ, cần nghiên cứu để hiểu từng học sinh về sự tập trung chú ý, nhận thức, nắm vững sở thích, nguyện vọng, động cơ trong học tập, hoạt động. Lưu ý tới tính cách, phẩm chất đạo đức, quan hệ, cách ứng xử của học sinh trong gia đình, ở trường, ngoài xã hội.
- Ở tuổi học sinh phổ thông, nhiều năng lực chưa được bộc lộ, nhất là năng lực hoạt động xã hội, xu hướng nghề nghiệp. Do đó, giáo viên chủ nhiệm phải tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và hướng nghiệp để định hướng cho học sinh lớp chủ nhiệm có mục đích giáo dục.
- Muốn hiểu được tâm lí của học sinh, giáo viên cần quan sát vào hoạt động thực tế của học sinh ở lớp học, cộng đồng, gia đình... Cần trao đổi với gia đình, bạn bè và những người có quan hệ với các em, hiểu biết các em ở cộng đồng, các tổ chức trong và ngoài nhà trường.
- Điều đặc biệt quan trọng đối với giáo viên chủ nhiệm là bằng các phương pháp nghiên cứu phân tích được nguyên nhân của các hiện trạng, đặc điểm của từng học sinh. Ví dụ: đều là hiện tượng học kém nhưng có em vì lí do chậm phát triển trí tuệ, có em do hoàn cảnh, điều kiện, có em lại do chi phối bởi các yếu tố khác, bị phân tán tư tưởng...
- Để nghiên cứu hiểu học sinh, ngoài giáo án giáo viên chủ nhiệm phải có “Nhật kí giáo viên chủ nhiệm”.. Cuốn này khác so với cuốn “Sổ công tác chủ nhiệm” ở chỗ sổ công tác chủ nhiệm chỉ có tính chất kế hoạch công việc của giáo viên chủ nhiệm. Người giáo viên chủ nhiệm phải có tâm huyết với giáo dục thì việc ghi nhật kí giáo viên chủ nhiệm và sổ chủ nhiệm được coi là một nội dung, một nhu cầu thiết yếu của người giáo viên chủ nhiệm.
- Lập kế hoạch chủ nhiệm cho từng tháng, từng năm học của lớp chủ nhiệm để đảm bảo tính hệ thống, phát triển giáo dục nhân cách học sinh. Kế hoạch chủ nhiệm lớp cần thể hiện một số nội dung sau:
+ Khái quát chung về đặc điểm, tình hình học sinh lớp chủ nhiệm.
+ Có kế hoạch bồi dưỡng năng lực cho học sinh khá, giỏi.
+ Có kế hoạch phụ đạo học sinh học kém các môn.
+ Xây dựng chương trình hoạt động toàn diện của lớp chủ nhiệm theo từng tháng, học kì, năm học.
+ Giáo viên chủ nhiệm lớp phải củng cố bằng cả cuộc sống của bản thân, trong đó có trình độ chuyên môn, tri thức, phương pháp giảng dạy, sự mẫu mực, tâm huyết trong khi giảng dạy. Muốn giảng dạy tốt, không chỉ có tri thức, phương pháp mà phải truyền đạt bằng cả nhiệt huyết của người giáo viên chủ nhiệm.
+ Để làm tốt công tác chủ nhiệm, giáo viên chủ nhiệm phải đặt kế hoạch tự hoàn thiện bản thân về mọi mặt: nâng cao không ngừng trình độ học vấn, văn hóa chung, trình độ chuyên môn phương pháp; rèn luyện đạo đức tác phong; trao đổi kinh nghiệm, lý luận sư phạm; mẫu mực trong giao tiếp xã hội, đồng nghiệp, thầy trò.
2. Nhiệm vụ của công tác giáo viên chủ nhiệm
Giáo viên chủ nhiệm phải thực hiện tốt những nhiệm vụ của một thầy cô giáo phải nắm được đường lối quan điểm lí luận giáo dục đồng thời giáo dục những phẩm chất đạo đức rèn luyện năng lực để trở thành công dân tốt mai sau.
Những nhiệm vụ chủ yếu của người giáo viên chủ nhiệm bao gồm:
- Người giáo viên chủ nhiệm, trước hết phải thực hiện tốt những nhiệm vụ của một thầy cô giáo, nói chung đó là mẫu mực về đạo đức, gương mẫu trong việc chấp hành pháp luật, nắm vững đường lối quan điểm lý luận giáo dục, biết vận dụng sáng tạo vào thực tiễn giáo dục thế hệ trẻ, làm tốt công tác giáo dục, phát triển trí tuệ của học sinh. Đồng thời, giáo viên chủ nhiệm giáo dục những phẩm chất đạo đức, rèn luyện năng lực để học sinh trở thành những công dân tốt của xã hội. Người giáo viên chủ nhiệm phải tham gia các hoạt động chính trị xã hội với tư cách là lực lượng tri thức trong công cuộc đổi mới, giáo dục cho học sinh nhận ra và từ bỏ những thói hư tật xấu, phát huy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nâng cao nhận thức, tình cảm, tham gia có hiệu quả vào công cuộc xây dựng đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hóa...
- Sự khác biệt trong việc thực hiện những nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp với giáo viên bộ môn ở chỗ: người giáo viên chủ nhiệm phải thực hiện tốt hơn, tự đòi hỏi bản thân rèn luyện ở mức cao hơn, thường xuyên hơn, đó là trách nhiệm, là nghĩa vụ và cũng là vinh dự vì học sinh, được phụ huynh tin tưởng, gửi gắm trách nhiệm giáo dục con em của họ vào tay mình.
- Giáo viên chủ nhiệm còn có trách nhiệm nắm vững tình hình học sinh của lớp về các mặt, báo cáo cho Ban giám hiệu của trường được biết theo định kỳ hoặc đột xuất nếu có vấn đề cần giải quyết.
- Có kế hoạch tổ chức các hoạt động để học sinh thực hiện nhiệm vụ chung của nhà trường làm cho lớp chủ nhiệm trở thành “Tập thể lớp tiên tiến xuất sắc”. Thông qua hình thức tổ chức tự quản hoạt động của tập thể mà rèn luyện nhân cách, khả năng ứng xử, năng lực tổ chức sáng tạo, khả năng vận dụng tri thức lý luận vào thực tiễn cuộc sống.
-Tận dụng tiềm năng giáo dục trong trường và ngoài xã hội để đạt tới hiệu quả trong việc thực hiện giáo dục là một nhiệm vụ đặc trưng của người giáo viên chủ nhiệm lớp trong trường phổ thông.
- Liên hệ mật thiết với giáo viên bộ môn để nắm bắt được tình hình học tập của mỗi học sinh đối với bộ môn họ giảng dạy về thái độ, trình độ nhận thức, kết quả học tập.
3. Thực trạng quá trình công tác giáo viên chủ nhiệm của sinh viên thực tập sư phạm.
- Tập thể và cá nhân học sinh vừa là đối tượng vừa là chủ thể của giáo dục, do vậy các hoạt động giáo dục phải phù hợp với đặc điểm của tập thể và lứa tuổi của học sinh để phát huy được tính chủ động, sáng tạo của từng cá nhân và tập thể.
- Công tác chủ nhiệm có nhiều lực lượng cùng tham gia như: giáo viên bộ môn, các đoàn thể, cha mẹ học sinh, các tổ chức xã hội… trong đó giáo viên chủ nhiệm giữ chủ đạo trong tổ chức phối hợp giáo dục.
- Công tác chủ nhiệm lớp gắn liền với hoạt động dạy và học. Học tập trên lớp là hoạt động chủ yếu, chiếm nhiều thời gian và sức lực của học sinh.
Công tác thực tập chủ nhiệm lớp là một trọng tâm của thực tập sư phạm. Mục đích của thực tập chủ nhiệm lớp là làm cho sinh viên hình thành bước đầu những kỹ năng làm việc với tập thể học sinh, với các giáo viên khác và với cha mẹ học sinh theo một kế hoạch xác định để giáo dục cho học sinh những phẩm chất, nhân cách cần thiết và thúc đẩy tinh thần học tập, công tác của cả lớp cũng như của từng học sinh.
Trong quá trình thực tập chủ nhiệm, sự gần gũi, cảm thông giữa thầy và trò đã tạo ra nhiều thuận lợi cho việc dạy và học trên lớp. Từ đó thúc đẩy cho học sinh tham gia một cách tích cực vào các hoạt động do nhà trường cũng như sinh viên tổ chức và hơn hết qua các hoạt động ngoại khoá thì tình cảm giữa thầy và trò càng thêm gắn bó.
Trong quá trình thực tập sư phạm, sinh viên có gặp nhiều điều kiện thuận lợi và một số những khó khăn như sau:

Thuận lợi Khó khăn
- Kế hoạch thực tập được nhà trường xây dựng sớm.
- Được sự động viên, quan tâm kịp thời của Ban Giám hiệu nhà trường.
- Công nghệ thông tin phát triển, nên hầu hết phụ huynh học sinh đều có số điện thoại riêng, sự liên lạc giữa gia đình nhà trường và giáo viên chủ nhiệm dễ dàng hơn. 
- Được trang bị đầy đủ kiến thức và kĩ năng giảng dạy ở trường Đại học, Cao đẳng.
- Công tác chuẩn bị chu đáo, từ việc liên hệ trường đến việc tổ chức đưa đón giáo sinh đến địa bàn.
- Có sự ủng hộ, hợp tác tích cực của học sinh phổ thông.
- Việc hướng dẫn và ủng hộ nhiệt tình của các giáo viên trường sở tại cũng là một thuận lợi rất lớn đối với sinh viên. Các thầy cô đã chỉ bảo tận tình cho sinh viên từ việc soạn giáo án đến cách thức truyền đạt kiến thức cho học sinh. - Việc soạn giáo án vẫn còn là một trong những hạn chế của giáo sinh.
- Sinh viên chưa có điều kiện làm quen với chương trình, nội dung sách giáo khoa phổ thông.
- Tự tin về kiến thức và đứng trước đông người cũng là một trong những điểm yếu của giáo sinh.
- Việc trình bày bảng cũng vẫn còn là trở ngại đối với một số bạn. Ngoài ra thái độ không hợp tác của một số học sinh trong lớp cũng một phần làm ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy của giáo sinh.

4.Một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác giáo viên chủ nhiệm
Muốn phát huy hiệu qủa của phương pháp giáo dục trong tập thể, giáo viên chủ nhiệm trước hết phải là người có uy tín, có trách nhiệm, nắm vững đối tượng, xây dựng được tập thể học sinh thành một tập thể vững mạnh:
- Đảm bảo quyền lợi công bằng, nghĩa vụ chung của từng thành viên trong lớp.
- Tổ chức những hoạt động chung để thực hiện mục tiêu.
-Xây dựng Ban cán sự lớp tự quản có uy tín, có trách nhiệm, có năng lực, bản lĩnh.
- Có kỉ luật chặt chẽ, có qui định, nội qui phải rõ ràng, được mọi người tôn trọng và tự giác chấp hành.
- Có dư luận tập thể lành mạnh, dư luận của tập thể là phản ánh sức mạnh, là bản lĩnh của mỗi thành viên.
Xây dựng tập thể học sinh vững mạnh, thực chất là vận động, giáo dục học sinh đưa vào các hoạt động có nền nếp, có kỉ luật chặt chẽ, tạo dư luận lành mạnh, xây dựng truyền thống, viễn cảnh tương lai…nhằm chuyển biến tập thể học sinh thành môi trường giáo dục.
Hệ thống phương pháp công tác của người giáo viên chủ nhiệm đa dạng, bao gồm:
* Phương pháp vận động quần chúng:
Xây dựng tập thể học sinh vững mạnh, thực chất là vận động, giáo dục học sinh đưa vào các hoạt động có nền nếp, có kỉ luật chặt chẽ, tạo dư luận lành mạnh, xây dựng truyền thống, viễn cảnh tương lai…nhằm biến tập thể học sinh thành môi trường giáo dục.Để giáo dục học sinh cần vận động gia đình, các đoàn thể xã hội cùng tham gia, thống nhất mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục chung. Mối liên hệ giáo dục với cha mẹ học sinh càng chặt chẽ, càng thường xuyên, càng cụ thể thì càng có giá trị.
* Phương pháp tổ chức sinh hoạt tập thể:
Đưa học sinh vào các tập thể đoàn, có kỉ luật chặt chẽ, có nội quy, điều lệ. Sống trong một tổ chức mỗi học sinh tự xác định cho mình quyền lợi và nghĩa vụ và tu dưỡng, phấn đấu vì mục tiêu, lí tưởng chung.
* Phương pháp giáo dục cá biệt:
Nắm vững đặc điểm của các đối tượng giáo dục, tình hình kinh tế, văn hóa, giáo dục ở địa phương để phân loại và có các tác động thích hợp. Sự phân loại học sinh được tiến hành theo các mặt: học lực, hạnh kiểm, sức khỏe, hứng thú, sở trường, năng khiếu… Trên cơ sở phân loại học sinh, giáo viên chủ nhiệm có kế hoạch giáo dục học sinh yếu kém về mặt văn hóa, đạo đức, học sinh có năng khiếu, có thành tích cao trong học tập và tu dưỡng.
* Phương pháp tổ chức kết hợp giữa các hoạt động:
Tổ chức cho học sinh hoạt động với nhiều hình thức và nội dung phong phú, trước hết là hoạt động học tập, sau đó là các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, tham quan du lịch, vui chơi giải trí… nội dung và hình thức hoạt động càng phong phú thì càng hấp dẫn đối với học sinh và càng đem lại giá trị giáo dục cao.
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Công tác chủ nhiệm là một công việc đặc biệt, không có cuốn sách nào, không có một người thầy hoàn hảo nào có thể dạy chúng ta tất cả. Song, nếu mỗi người giáo viên luôn có tinh thần học hỏi, biết trăn trở, luôn nỗ lực tìm tòi, rèn luyện từ thực tế, luôn giành cho học sinh những tình yêu thương không điều kiện thì chắc chắn sẽ làm tốt công tác chủ nhiệm lớp và nhận được niềm tin yêu của học sinh và phụ huynh.Đối với sinh viên thực tập sư phạm, cần xác định đúng tầm quan trọng của công tác chủ nhiệm để có những suy nghĩ, tìm tòi các biện pháp hiệu quả.Đồng thời, cần tích cực hoạt động, tạo niềm tin, lôi cuốn học sinh vào các hoạt động giáo dục.Các biện pháp đưa ra cần phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, đảm bảo tính khả thi và tính hiệu quả.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Cao Thị Hạnh, giáo viên trường THCS Tân Cương, Thái Nguyên
[2]. Cao Sỹ Việt
[3].TS.Trần Đình Thích

LÊ THANH BÌNH

.
Bài viết cùng chuyên mục